Ambtelijk vakmanschap laat zich niet alleen zien in beleid, uitvoering en toezicht. Het wordt ook zichtbaar in de vraag of de overheid ruimte maakt voor mensen die anders werken, denken of ondersteuning nodig hebben. Juist daar blijkt of systemen en processen werkelijk dienstbaar zijn aan de mensen die ermee moeten werken.
In de gesprekken van Ambtenaar Anno Nu 2026 komen waarden als rechtvaardigheid, betrouwbaarheid, integriteit, empathie en de menselijke maat steeds terug. Maar ambtelijk vakmanschap gaat ook over hoe we binnen de overheid zelf omgaan met verschil. Wat betekent zorgvuldig handelen wanneer systemen, werkwijzen of voorzieningen niet voor iedereen vanzelfsprekend toegankelijk zijn? En hoe zorgen we ervoor dat medewerkers hun talenten duurzaam en volwaardig kunnen inzetten?
Deze keer is het woord aan Evert van Waegeningh, senior inspecteur bij de Nederlandse Emissieautoriteit en penningmeester van League Rijk, het personeelsnetwerk voor en door ambtenaren met een arbeidsbijzonderheid. Zijn verhaal laat zien dat vakmanschap niet stopt bij het signaleren van knelpunten. Het vraagt ook om verantwoordelijkheid nemen, oplossingen zoeken en blijven kijken naar wat wél kan.
Van persoonlijk knelpunt naar Rijksbrede oplossing
‘Inhoudelijk materie-deskundig zijn, in alle aspecten van het woord’, zegt Evert wanneer hem gevraagd wordt wat hij verstaat onder ambtelijk vakmanschap. ‘Weten waar je over praat en de materie goed kunnen overzien. Want als je begrijpt wat er speelt kun je met oplossingen komen.’ Hij blikt terug op 2008, toen hij net in dienst trad bij het Rijk. ‘Ik was de eerste dyslect in Rijksdienst en kreeg te horen dat er geen extra faciliteiten voor mij beschikbaar waren. Dat begreep ik niet.’ Hij besloot zich er hard voor te maken; met resultaat. Inmiddels kunnen rijksambtenaren anoniem software aanvragen die hen ondersteunt bij hun arbeidsbijzonderheid. Wat begon als een individueel knelpunt, laat volgens Evert zien hoe belangrijk het is dat de Rijksoverheid systemen en processen zo inricht dat medewerkers beter tot hun recht komen. Vooruitgang wordt daarmee minder afhankelijk van de inspanning van één persoon. ‘Veel collega’s zijn goed in het zien van een probleem, maar je moet ook met oplossingen komen waar je echt iets mee kunt. Dat is iets wat ik probeer te doen.’
“Ik probeer altijd te zoeken naar common ground, want die is er vaak sneller dan je denkt.”
Wel was het een traject van de lange adem. ‘Die discussie heeft binnen het Rijk zo’n twaalf jaar geduurd,’ vertelt hij. ‘Ik probeer altijd te zoeken naar common ground, want die is er vaak sneller dan je denkt.’ Maar dat betekent niet dat het altijd lukt. Er kunnen andere belangen zijn waarom er bepaalde keuzes worden gemaakt. Daarom is het belangrijk om in gesprek te gaan met elkaar en de lijnen kort te houden. ‘Hard op de inhoud, zacht op de relatie.’ Evert benadrukt daarnaast dat het als ambtenaar belangrijk is om creatief te denken, in mogelijkheden en kansen, maar ook om te kunnen incasseren als iets niet doorgaat. ‘Als iemand rigide denkt, kan dat samenwerking soms ingewikkeld maken.’
Wat het oog niet ziet wat het hart niet deert
Een belangrijk probleem volgens Evert is het zogenoemde disclosure dilemma, waarbij werknemers er niet voor durven uit te komen dat ze een arbeidsbijzonderheid hebben.
‘Hierdoor weet bijvoorbeeld de ICT-dienstverlening niet dat er mensen zijn die tegen problemen aanlopen, waardoor die problemen in stand worden gehouden.’ En hoewel mensen wel zouden willen, merkt Evert, zijn ze simpelweg onbekend met het onderwerp. ‘Als je niet weet dat mensen anders denken en je hebt het er nooit over, dan houd je er ook geen rekening mee.’
Tegelijkertijd benadrukt hij dat een organisatie daarvoor veilig, toegankelijk en responsief moet zijn. Als mensen ervoor kiezen om open te zijn over hun arbeidsbijzonderheid, vraagt dat om een omgeving waarin zij erop kunnen vertrouwen dat daar goed mee wordt omgegaan. Evert koos ervoor om vanaf het begin open te zijn over zijn dyslexie. ‘Ik heb uitgelegd waar mijn kracht zit, waar ik goed in ben. Als je uitkomt voor je arbeidsbijzonderheid, merk je soms dat mensen daar al snel een beeld bij hebben, ongeacht of die klopt.’
“Als je ervoor zorgt dat mensen met een arbeidsbijzonderheid hun werk goed kunnen uitvoeren, dan hebben heeft iedereen daar profijt van.”
Volwaardig kunnen meedoen
‘Bij League Rijk willen we ervoor zorgen dat iedereen zijn werk beter kan doen. Als je ervoor zorgt dat mensen met een arbeidsbijzonderheid hun werk goed kunnen uitvoeren, dan heeft iedereen daar profijt van. Ook mensen zonder een neurodivergentie.’
Daarnaast staat volwaardig werken centraal: wat heeft iemand nodig om zijn of haar talent goed in te kunnen zetten? Het netwerk zet zich actief in voor gelijkwaardigheid en inclusie binnen het Rijk, zodat ook werknemers met een beperking of neurodivergentie volwaardig kunnen meedoen.
Voor Evert heeft dit alles te maken met ambtelijk vakmanschap: verder leren kijken dan je eigen taakomschrijving en bereid zijn om buiten je eigen terrein te kijken. ‘Het werk is veel dynamischer dan wordt gedacht.’ Hij benadrukt daarnaast dat een arbeidsbijzonderheid iets is wat iedereen raakt en voor iedereen van belang is.
‘Wat mensen zich niet altijd realiseren, is dat ze op een bepaald moment in het leven onderdeel van deze doelgroep kunnen worden. Iedereen krijgt te maken met periodes waarin je (tijdelijk) minder belastbaar bent. Ambtelijk vakmanschap anno nu vraagt daarom om een overheid die ruimte maakt voor verschil, zodat meer mensen duurzaam en volwaardig kunnen bijdragen. Daarnaast is een inclusieve rijksoverheid beter in staat maatschappelijke vraagstukken te begrijpen en goed beleid en een goede uitvoering neer te zetten.’
Tournee Gesprek Ambtenaar Anno Nu
Deze column maakt onderdeel uit van het project Tournee Gesprek Ambtenaar Anno Nu 2026. In deze gesprekken staan de ervaringen, dilemma’s, uitdagingen en inzichten van ambtenaren centraal. De bijdrage van Evert laat zien dat ambtelijk vakmanschap ook gaat over ruimte maken voor verschil: in beleid, uitvoering, toezicht én de overheid als werkgever.
De gesprekken worden begeleid door een onafhankelijke gespreksleider en bieden ruimte aan telkens zo’n 15 deelnemers. Wil je meepraten over wat het betekent om ambtenaar te zijn anno nu? Meld je dan aan op onze website voor één van de sessies.
De tournee is een initiatief van A+O fonds Rijk, CMHF Overheid en VDNA.
Wil je ook je ervaringen of inzichten delen in een column? Dat kan! Neem contact op met Ambtenaar Anno Nu via ambtenaarannonu@rudpedersen.com
Deze column is gebaseerd op de persoonlijke mening en visie van de columnschrijver.
