Scheppende Verhalen

Hoe praat je over ethiek binnen het Rijk en hoe bepaal je wat goede morele keuzes zijn?

Iedereen die met mensen werkt, werkt met verhalen. Ook ambtenaren die diensten verlenen of werken aan maatschappelijke opgaven. Dat levert interessante morele vragen en uitdagingen op. Om daar beter op in te kunnen zoomen werkten collega’s Caroline Wiedenhof en Winnie Hänschen de afgelopen jaren aan kennis en kunde rondom narratieve ethiek. Dat doen ze in het project Scheppende Verhalen, onderdeel van het rijksbrede programma Dialoog & Ethiek.

Scheppende Verhalen is een programma om het ethisch vermogen van rijksambtenaren te bevorderen. Op allerlei manieren worden rijksmedewerkers aangemoedigd na te denken over ethiek en moreel handelen. Scheppende Verhalen biedt binnen Dialoog & Ethiek ruimte aan een minder bekende vorm van ethiek bedrijven: de narratieve ethiek. De narratieve ethiek is ethiek die werkt met verhalen.

Over Scheppende Verhalen

Scheppende Verhalen is opgedeeld in verschillende deelprojecten, onder allerlei groepen binnen het Rijk. Elk deelproject heeft weer een eigen resultaat. De vorm ligt niet vooraf vast. Soms ontstaat er een geschreven artikel, dan weer een podcast of een visuele collectie van verhalen en foto’s.

De opbrengsten en verhalen worden verzameld op de website van Dialoog & Ethiek. Bijvoorbeeld het verhaal van Jacqueline Lycklama à Nijeholt, die morele gesprekken voert binnen de Dienst Terugkeer en Vertrek. Wat doe je als ambtenaar wanneer de regels helder zijn, maar je ziet dat de uitkomst voor de mens tegenover je wringt?

Of de podcast Hallo Hannah, waarin Rijksambtenaren vertellen over situaties die zij als ingewikkeld of bepalend hebben ervaren. De gebruikte methoden voor het verzamelen van de verhalen, en de opbrengst van de verhalen zelf komen samen in het eindwerk. Het eindwerk bestaat uit twee delen: een impressie op basis van de verhalen en een praktisch werkschrift met methodieken en theorie.

Wat is narratieve ethiek eigenlijk? Wat is er nodig om verantwoord te werken met verhalen en hoe kun je leren via verhalen? Ze ontwikkelen het denken hierover, gebruik makend van wat er al is ontwikkeld op dit gebied, bijvoorbeeld in de filosofie en systeemtheorie.

Door zelf met verhalen te werken en ze over het voetlicht te brengen laten ze bovendien zien hoe morele keuzes tot stand komen, hoe morele weerbaarheid vorm krijgt en waar deze in het nauw komt. Met het project versterken zij de praktijk van ambtelijke ethiek en morele oordeelsvorming, en dragen bij aan de vaardigheden van ambtenaren om ook zelf te kunnen werken met verhalen.

Het project mondde in 2026 uit in twee eindwerken: het boek Uit de Knoop. Verhalen van een veranderende overheid van Caroline Wiedenhof en het boek Verhalend Wijzer Worden. Een praktische inleiding in narratieve ethiek van Winnie Hänschen.